સોનિયા ગાંધીનું પુસ્તક છાપવા પર અટક્યું પેંગ્વિન ઇન્ડિયા:કહ્યું- કોઈ બાહ્ય દબાણ નહોતું, એક મુદ્દે રાઇટર્સની ટીમ સાથે સહમતિ ન બની

પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયા (PRHI) એ સોનિયા ગાંધીનું પુસ્તક પ્રકાશિત ન કરવાના નિર્ણય પર સ્પષ્ટતા કરી છે. પ્રકાશકે કહ્યું કે આ નિર્ણય પાછળ કોઈ બાહ્ય દબાણ નહોતું, પરંતુ ‘બિલોંગિંગ: એ જર્ની ઓફ લવ’ પર ચર્ચા દરમિયાન એક ખાસ મુદ્દા પર સહમતિ બની શકી નહીં. જોકે PRHI એ તે મુદ્દા વિશે કોઈ માહિતી આપી નથી. પ્રકાશકે આ માટે કરાર અને લેખકની ગોપનીયતાનો હવાલો આપ્યો છે. આ સ્પષ્ટતા કોંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધીના સંસ્મરણના ભારતમાં પ્રકાશનને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે આવી છે. અમેરિકાના આલ્ફ્રેડ એ નોફ (Alfred A. Knopf) એ જાહેરાત કરી છે કે પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસનું આ યુનિટ પુસ્તકને 10 નવેમ્બરે સમગ્ર વિશ્વમાં રજૂ કરશે. PRHI એ બાહ્ય દબાણની વાત નકારી PRHI ના પ્રવક્તા પલ્લવી નારાયણે PTI ને આપેલા વિશેષ નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, “અમારા માટે એ જરૂરી છે કે આવનારા સંસ્મરણ ‘Belonging’ વિશે કરવામાં આવેલી કેટલીક ખોટી રજૂઆતોને સુધારવામાં આવે. પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયા આ પુસ્તક પ્રકાશિત કરવા માટે ખૂબ ઉત્સુક હતું, કારણ કે તેને મેળવવા માટે અમે ઘણા પ્રયાસો કર્યા હતા.” પ્રકાશકે જણાવ્યું હતું કે પુસ્તકની સામગ્રી ગોપનીય છે અને હજુ સુધી સાર્વજનિક કરવામાં આવી નથી. તેથી આ મામલે કોઈ પણ પ્રકારનું બાહ્ય દબાણ નહોતું. PRHI એ જણાવ્યું કે હસ્તપ્રત સામાન્ય સંપાદકીય પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ હતી. આ દરમિયાન ઘણા મુદ્દાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા અને સોનિયા ગાંધીના પ્રતિનિધિઓ સાથે તેના પર ચર્ચા કરવામાં આવી. પ્રકાશક અનુસાર, કેટલાક મુદ્દાઓ પર ફેરફાર માટે સહમતિ બની અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં લેખકનો પક્ષ સ્વીકારવામાં આવ્યો. જોકે, અંતે એક ખાસ મુદ્દા પર સમજૂતી થઈ શકી નહીં. લેખકની ટીમે પ્રકાશનનો ઇનકાર કર્યો PRHI એ કહ્યું કે આ પછી સોનિયા ગાંધીની ટીમે પ્રકાશકને જણાવ્યું કે તે પુસ્તકના પ્રકાશનની પ્રક્રિયા આગળ વધારવા માંગતી નથી. પ્રકાશકે કહ્યું કે તેણે ટીમનાં આ નિર્ણયનું સન્માન કર્યું. PRHI એ કહ્યું, “અમે એક કરારથી બંધાયેલા છીએ અને લેખકની ગોપનીયતા અમારા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી અમે એ નહીં જણાવીએ કે કયા કારણોસર મડાગાંઠ ઊભી થઈ.” પેંગ્વિન ઇન્ડિયાએ કહ્યું કે પ્રકાશક તરીકે કોઈ હસ્તપ્રતનું વિવેચનાત્મક મૂલ્યાંકન કરવું, પ્રશ્નો પૂછવા, સૂચનો આપવા અને સ્વતંત્ર સંપાદકીય નિર્ણય લેવો તેની જવાબદારી છે. પ્રકાશક અનુસાર, ‘Belonging’ ના કિસ્સામાં પણ તેણે આ જ પ્રક્રિયા અપનાવી. કોંગ્રેસના નેતાઓએ સરકારી દબાણનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો PRHI ના સોમવારના નિવેદનમાં તેની અગાઉ કહેલી વાતનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવ્યું છે કે તે સોનિયા ગાંધીના સંસ્મરણો પ્રકાશિત કરવા માટે તૈયાર અને ઉત્સુક હતું. પ્રકાશકે એમ પણ કહ્યું હતું કે તથ્ય તપાસ અને સંપાદકીય સૂચનો તેની સામાન્ય પ્રકાશન પ્રક્રિયાનો ભાગ છે. પુસ્તકના પ્રકાશનને લઈને વિવાદ ત્યારે વધુ તીવ્ર બન્યો, જ્યારે એવા અહેવાલો સામે આવ્યા કે સંપાદકીય ફેરફારો પર મતભેદ પછી PRHI એ સંસ્મરણો પ્રકાશિત કરવાથી પીછેહઠ કરી લીધી. આ પછી પ્રકાશન સંસ્થાને સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ અને વિપક્ષી નેતાઓની ટીકાનો સામનો કરવો પડ્યો. ઘણા કોંગ્રેસ નેતાઓએ સરકારી દબાણ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા. રાજસ્થાનના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અશોક ગેહલોતે આરોપ લગાવ્યો કે પેંગ્વિન ઇન્ડિયા પર વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, RSS અને મોદી સરકાર દરમિયાન ચીન દ્વારા ભારતીય ક્ષેત્ર પર કબજા સાથે સંબંધિત ભાગોને હટાવવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું. મધ્યપ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી કમલનાથે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે શું પ્રકાશકનું વલણ ક્યાંક અન્ય જગ્યાએથી આવેલા દબાણથી પ્રભાવિત થયું હતું. 10 નવેમ્બરના રોજ વિશ્વભરમાં પુસ્તક રજૂ થશે સોનિયા ગાંધીના સંસ્મરણોમાં યુદ્ધ પછીના ઇટાલીમાં તેમનું બાળપણ, નેહરુ-ગાંધી પરિવારમાં તેમના લગ્ન, તેમના પતિ રાજીવ ગાંધીની હત્યા અને રાજકારણમાં તેમના પ્રવેશ વિશે લખવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રકાશન પહેલાં જ આ પુસ્તકને ઘણું ધ્યાન મળી રહ્યું છે. યુએસ સ્થિત આલ્ફ્રેડ એ નોફ, પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસનો એકમ, તેણે 10 નવેમ્બરના રોજ વિશ્વભરમાં તેને રજૂ કરવાની જાહેરાત કરી છે. PRHI વૈશ્વિક પ્રકાશન જૂથ પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસની ભારતીય સહાયક અને સંચાલન કંપની છે.