NCERTને મળ્યો ડીમ્ડ યુનિવર્સિટીનો દરજ્જો, હવે PhD અને ઇનોવેટીવ એકેડેમિક પ્રોગ્રામ શરૂ કરી શકશે

શિક્ષણ મંત્રાલયે સોમવારે લોકસભામાં માહિતી આપી હતી કે રાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ (NCERT) ને ‘ડીમ્ડ ટુ બી યુનિવર્સિટી’ નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, NCERT એ આ દરજ્જા માટે અરજી કરી હતી, અને યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) ની નિષ્ણાત સમિતિ દ્વારા અરજીની તપાસ કરવામાં આવી હતી. UGC (ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ ડીમ્ડ ટુ બી યુનિવર્સિટીઝ) રેગ્યુલેશન્સ, 2023 હેઠળ અરજીનું મૂલ્યાંકન કર્યા પછી સમિતિએ NCERTને આ દરજ્જો આપવાની ભલામણ કરી. આ દરજ્જો આપવાનો નિર્ણય ક્યારે લેવામાં આવ્યો? UGCની ભલામણના આધારે શિક્ષણ મંત્રાલયે 30 માર્ચે જાહેર કરાયેલ એક સૂચના દ્વારા નવી દિલ્હી સ્થિત NCERT ને UGC એક્ટ, 1956 ની કલમ 3 હેઠળ ‘ડીમ્ડ ટુ બી યુનિવર્સિટી’ જાહેર કરી. જો કે આ દરજ્જો ચોક્કસ શરતોને આધીન આપવામાં આવ્યો છે. મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું કે NCERT ને સંશોધન કાર્યક્રમો, ડોક્ટરલ કાર્યક્રમો અને નવીન શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો શરૂ કરવા તરફ પગલાં લેવાની જરૂર પડશે. NCERT ની ભૂમિકા કેવી રીતે બદલાશે? ‘ડીમ્ડ ટુ બી યુનિવર્સિટી’ દરજ્જા સાથે NCERT ની ભૂમિકા હવે ફક્ત શાળા શિક્ષણ અભ્યાસક્રમ, પાઠ્યપુસ્તકો અને શૈક્ષણિક સંસાધનો સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. સંસ્થા હવે ઉચ્ચ શિક્ષણ અને શૈક્ષણિક સંશોધનના ક્ષેત્રમાં તેની પ્રવૃત્તિઓનો વિસ્તાર કરી શકશે. આ ડોક્ટરલ-સ્તરના કાર્યક્રમો અને નવા શૈક્ષણિક અભ્યાસક્રમો વિકસાવવા માટેની શક્યતાઓ ખોલે છે, જે શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને નવીનતાને સંસ્થાકીય રીતે આગળ વધારવામાં મદદ કરશે. સંશોધન ક્ષેત્ર માટે શું ફાયદા છે? શિક્ષણ મંત્રાલય અનુસાર, ‘ડીમ્ડ ટુ બી યુનિવર્સિટી’ દરજ્જો NCERT ની શૈક્ષણિક સંશોધન અને નવીનતા ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવશે. તે સંસ્થાને રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓ સાથે સહયોગ કરવા સક્ષમ બનાવશે. NCERT ને શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં એક થિંક ટેન્ક અને રાષ્ટ્રીય સંસાધન સંસ્થા તરીકેની તેની ભૂમિકાને મજબૂત બનાવવાની તક પણ મળશે, જેનાથી કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોને તકનીકી અને શૈક્ષણિક સહાય પૂરી પાડવાની તેની ક્ષમતાનો વિસ્તાર થશે. કેટલી NCERT સંસ્થાઓ આ કાર્યક્ષેત્ર હેઠળ આવશે? આ જાહેરાત ફક્ત નવી દિલ્હી સ્થિત NCERT સુધી મર્યાદિત નથી. તેમાં NCERT ના છ ઘટક એકમોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આમાં અજમેર, ભોપાલ, ભુવનેશ્વર, મૈસુર અને શિલોંગ સ્થિત પ્રાદેશિક શિક્ષણ સંસ્થાઓ (RIEs)નો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, ભોપાલમાં પંડિત સુંદરલાલ શર્મા સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વોકેશનલ એજ્યુકેશન (PSSCIVE) પણ આ વ્યવસ્થાનો ભાગ હશે. પરિણામે, આ નવી સિસ્ટમ NCERT ના વ્યાપક સંસ્થાકીય માળખાને અસર કરશે. નવા અભ્યાસક્રમો પર કયા નિયમો લાગુ થશે? 'ડીમ્ડ યુનિવર્સિટી' બન્યા પછી, NCERT ને સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર રીતે શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો શરૂ કરવાની સ્વતંત્રતા રહેશે નહીં. સૂચના અનુસાર, NCERT ના શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો UGC ના નિયમો અને ધોરણો સાથે સુસંગત હોવા જોઈએ. નવા અભ્યાસક્રમો અને કેમ્પસની બહારના કેન્દ્રો શરૂ કરવા માટે સંબંધિત UGC માર્ગદર્શિકાઓનું પણ પાલન કરવું આવશ્યક છે. વધુમાં સંસ્થાએ વ્યાપારી અથવા નફા-લક્ષી પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહેવું આવશ્યક છે. NIRF અને NAAC અંગે શું જવાબદારીઓ રહેશે? નવી વ્યવસ્થા હેઠળ, NCERT ને ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ જેવી જ વિવિધ પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરવાની જરૂર પડશે. સંસ્થાએ વાર્ષિક ધોરણે રાષ્ટ્રીય સંસ્થાકીય રેન્કિંગ ફ્રેમવર્ક (NIRF) રેન્કિંગ પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવો આવશ્યક છે. વધુમાં, તેણે રાષ્ટ્રીય મૂલ્યાંકન અને માન્યતા પરિષદ (NAAC) અને રાષ્ટ્રીય માન્યતા બોર્ડ (NBA) જેવી સંસ્થાઓ પાસેથી માન્યતા મેળવવા માટે પગલાં લેવા આવશ્યક છે. વિદ્યાર્થીઓના ક્રેડિટ રેકોર્ડનું શું થશે? NCERT ને એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ (ABC) સ્થાપિત કરવાની જરૂર પડશે. વધુમાં, વિદ્યાર્થીઓના ક્રેડિટ રેકોર્ડ ડિજિટલ લોકરમાં અપલોડ કરવા આવશ્યક છે, જે માન્યતા પ્રાપ્ત ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ દ્વારા અનુસરવામાં આવતી પ્રથા છે. આ શૈક્ષણિક ક્રેડિટ્સના ડિજિટલ રક્ષણને સરળ બનાવશે અને NCERT ને હાલની ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રણાલી સાથે સંકલિત કરવામાં મદદ કરશે.