સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું- ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધના પક્ષમાં નથી:પરંતુ આદેશો લાગુ નહીં થાય તો દર વર્ષે નિર્દેશ આપવો મજાક બની જશે

સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે કહ્યું કે તે ફટાકડાઓ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાના પક્ષમાં નથી. કોર્ટે અધિકારીઓને આદેશોનો જમીની સ્તરે અમલ કરવા જણાવ્યું. દિલ્હી-NCRમાં ફટાકડા ફોડવા સંબંધિત મામલાની સુનાવણી જસ્ટિસ એમએમ સુંદરેશ અને જસ્ટિસ પ્રસન્ના બી વરાલેની બેન્ચે કરી. એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ દિલ્હી સરકાર અને કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM) તરફથી પ્રદૂષણ અટકાવવાનાં પગલાં રજૂ કર્યા. બેન્ચે કહ્યું, “જમીની સ્તરે અમલ કર્યા વિના આદેશો અને નિર્દેશો આપવાનો કોઈ અર્થ નથી. આવું નહીં થાય તો આ મજાક બની જશે.” સુપ્રીમ કોર્ટની 3 ટિપ્પણીઓ… દિલ્હી સરકારની પ્રદૂષણ યોજના ઐશ્વર્યા ભાટીએ જણાવ્યું કે દિલ્હી સરકારે આ વર્ષે વ્યાપક યોજના બનાવી છે. તેમણે કહ્યું કે દિલ્હી સરકાર અને CAQM પ્રદૂષણનો સામનો કરવા માટે અનેક પગલાં લઈ રહ્યાં છે. તેમણે જણાવ્યું કે નવેમ્બરથી અનેક પગલાં અમલમાં મૂકવામાં આવશે. તેમાં જૂના વાહનો પર પ્રતિબંધ, બાંધકામ અને તોડફોડની પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણ તેમજ દિલ્હીમાં કચેરીઓના સમયોમાં ફેરફારનો સમાવેશ થાય છે. ભાટીએ કહ્યું, “અમે પ્રદૂષણની એ ઋતુનો સામનો કરવા માટે તૈયાર છીએ, જે દુર્ભાગ્યે દર વર્ષે આવે છે.” ‘બેરિયમના ઉપયોગ પર ત્રણ અઠવાડિયા બાદ વિચારણા કરીશું’ કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું કે ફટાકડામાં બેરિયમના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલા મુદ્દા પર આંતરિક ચર્ચા ચાલી રહી છે. ભાટીએ આ ચર્ચા પૂર્ણ કરવા માટે ત્રણ અઠવાડિયાનો સમય માગ્યો. તેમણે કહ્યું, “બેરિયમના મુદ્દા પર અમારી આંતરિક ચર્ચા પૂર્ણ થઈ નથી.” બેન્ચે કહ્યું કે તે આ મુદ્દા પર ત્રણ અઠવાડિયા બાદ વિચારણા કરશે. સુપ્રીમ કોર્ટ દિલ્હી-NCRમાં વાયુ પ્રદૂષણ સંબંધિત બે કેસોની સુનાવણી કરી રહી હતી. આ કેસમાં ફટાકડાં ઉપરાંત પરાળી સળગાવવી અને ઘન કચરા વ્યવસ્થાપન જેવા મુદ્દાઓ પણ સામેલ છે. બીજી અરજી ફટાકડાંના ઉત્પાદન પર પ્રતિબંધ સાથે સંબંધિત છે. ગ્રીન ફટાકડાના વેચાણ અને તપાસ પર સવાલ સુપ્રીમ કોર્ટને મદદ કરી રહેલાં એમિકસ ક્યુરી વકીલે કહ્યું કે ફટાકડા સળગાવવાથી મોટી માત્રામાં જોખમી પાર્ટિક્યુલેટ મેટર (PM) બહાર પડે છે. તે માનવ શરીરમાં પ્રવેશીને ફેફસાં અને અન્ય અંગોને નુકસાન પહોંચાડે છે. તેમણે કહ્યું કે ગયા અઠવાડિયે દશેરા દરમિયાન દિલ્હી-NCRમાં એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI)માં વધારો થયો હતો. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે વેચાઈ રહેલા ફટાકડા ખરેખર ગ્રીન ફટાકડા છે કે નહીં, તેની તપાસ માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા નથી. વકીલે કહ્યું, “ઘણા અહેવાલો જણાવે છે કે ગયા વર્ષે દિલ્હી-NCRમાં ગ્રીન ફટાકડાના નામે મોટી સંખ્યામાં ફટાકડા સળગાવવામાં આવ્યા હતા.” બીજી અરજીમાં અરજદારો તરફથી રજૂ થયેલા સિનિયર એડવોકેટ ગોપાલ શંકરનારાયણે કહ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટ અગાઉ પણ ઘણા આદેશો આપી ચૂકી છે. તેમણે કહ્યું કે આ નિર્દેશોનું ઉલ્લંઘન થયું છે. તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટને ફટાકડાના ઉત્પાદન પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરી. જ્યારે, અન્ય એક વકીલે ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાનો વિરોધ કર્યો. 30 સપ્ટેમ્બરની સુનાવણીમાં કોર્ટની ટિપ્પણી 30 સપ્ટેમ્બરે સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે તે ફટાકડાઓ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકશે નહીં. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે તે ચોવીસ કલાક ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી આપશે નહીં. બેન્ચે કહ્યું હતું કે મધ્યમ માર્ગ અપનાવવો જરૂરી છે. આ માટે ફટાકડા ફોડવાનો નિર્ધારિત સમય નક્કી કરી શકાય છે. તે સુનાવણીમાં ભાટીએ એક નોંધ રજૂ કરી હતી. તેમાં CSIR-NEERIની ભલામણના આધારે કેટલાક ખાસ નેક્સ્ટ-જનરેશન જોડાયેલા ગ્રીન ક્રેકર્સ માટે મર્યાદિત અને શરતી છૂટ અંગે વિચાર કરવાની વાત કહેવામાં આવી હતી. આ ફટાકડાઓએ અવાજ, ઉત્સર્જન અને સુરક્ષા સંબંધિત નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. સાથે જ, તેમણે નિર્ધારિત શરતોને અનુરૂપ હોવું પડશે. કાઉન્સિલ ઑફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ-નેશનલ એન્વાયર્નમેન્ટલ એન્જિનિયરિંગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (CSIR-NEERI)ના સહયોગથી આ નવા ગ્રીન ફટાકડા તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ ઓછા ઉત્સર્જનવાળા નવા પ્રકારના જોડાયેલા ફટાકડા છે. તેમાં ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે બેરિયમ સોલ્ટનું પ્રમાણ ઓછું કરવામાં આવ્યું છે. નોટમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે આ ખાસ ફટાકડાઓને મંજૂરી ત્યારે જ આપી શકાય, જ્યારે તેમનું ઉત્પાદન માત્ર લાઇસન્સ ધરાવતા ઉત્પાદકો દ્વારા કરવામાં આવે. આ ફટાકડાઓએ 125 dB(AI)/145 dB(C) પીકની નિર્ધારિત અવાજ મર્યાદાનું પાલન કરવું પડશે. તેમાં પ્રતિબંધિત રસાયણો ન હોવા જોઈએ. ગયા વર્ષે ગ્રીન ફટાકડાઓને શરતી મંજૂરી ગયા વર્ષે ઑક્ટોબરમાં સુપ્રીમ કોર્ટે દિવાળી પહેલાં દિલ્હી-NCRમાં ગ્રીન ફટાકડાઓના વેચાણ અને ઉપયોગને મંજૂરી આપી હતી. પરંપરાઓ અને પર્યાવરણ તથા આરોગ્ય સંબંધિત ચિંતાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની શરતો સાથે આ છૂટ આપવામાં આવી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ગ્રીન ફટાકડાઓનો ઉપયોગ દિવાળીના એક દિવસ પહેલાં અને દિવાળીના દિવસે નિર્ધારિત સમય દરમિયાન જ કરી શકાશે. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે આ છૂટ “ટેસ્ટ કેસ તરીકે” આપવામાં આવી રહી છે. તે માત્ર નિર્ધારિત સમયગાળા માટે જ લાગુ રહેશે.