ડિજિટલ ડેટા પ્રાઇવસી કાયદા સામે 21 મોટા ન્યૂઝ પબ્લિશર્સ સુપ્રીમ કોર્ટ પહોંચ્યા, ખોજી પત્રકારત્વ અને સોર્સની સુરક્ષા જોખમાવાનો આક્ષેપ

21 સમાચાર પ્રકાશકોના એક જૂથે ભારતના પ્રાઇવસી કાયદાને કોર્ટમાં પડકાર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે આ કાયદો ઇન્વેસ્ટિગેશન પત્રકારત્વને ખતમ કરી નાખશે અને સરકારને પત્રકારોના માહિતીના સ્ત્રોતો સુધી પહોંચવાની તક આપશે, આ ચિંતાનો ઉલ્લેખ કાનૂની દસ્તાવેજોમાં કરવામાં આવ્યો છે. ગયા વર્ષે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સરકારે વપરાશકર્તાઓના ડિજિટલ વ્યક્તિગત ડેટાના રક્ષણ માટે એક પ્રાઇવસી કાયદો લાગુ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. આનાથી મેટા અને ગૂગલ જેવા પ્લેટફોર્મ્સ પર કડક પાલન જરૂરિયાતો લાદવામાં આવી છે. પ્રકાશકો દલીલ કરે છે કે આ કાયદા હેઠળ મીડિયા સંસ્થાઓને કોઈ પણ પ્રકારની છૂટછાટ આપવામાં આવી નથી, જે પ્રેસની સ્વતંત્રતાનું ઉલ્લંઘન છે. DNPA એ શું કહ્યું? રોઇટર્સ દ્વારા જોવામાં આવેલા અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલા એક ગોપનીય દસ્તાવેજ મુજબ, 'ડિજિટલ ન્યૂઝ પબ્લિશર્સ એસોસિએશન' (DNPA) એ જણાવ્યું છે કે ઓગસ્ટમાં સરકાર સાથેની બેઠક દરમિયાન, મીડિયા કંપનીઓને ખાતરી આપવામાં આવી હતી કે આ કાયદો પ્રેસની સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરશે. જોકે પત્રકારો માટે સ્પષ્ટ અને લેખિત છૂટછાટોનો અભાવ જે યુરોપિયન યુનિયન, સિંગાપોર અને યુનાઇટેડ કિંગડમના કાયદાઓમાં જોવા મળે છે તે ચિંતાનો વિષય છે. 6 ઓક્ટોબરે દાખલ કરવામાં આવેલો આ કેસ મોદી સરકારના પ્રાઇવસી કાયદા સામે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો કાનૂની પડકાર છે. અગાઉ આ કાયદાને માત્ર અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા માટે કામ કરતા કાર્યકરો અને કેટલાક નાના સમાચાર માધ્યમો દ્વારા જ પડકારવામાં આવ્યો હતો. પ્રકાશકો આ કાયદાની સૌથી વિવાદાસ્પદ જોગવાઈઓને રદ કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે, જે મે 2027થી અમલમાં આવવાની છે. તેમનું કહેવું છે કે આ કાયદાને કારણે પત્રકારોએ કોઈ વ્યક્તિની તપાસ કરતા પહેલા તેમની સંમતિ લેવી પડી શકે છે. વધુમાં તે પ્રકાશકોને તેમના સમાચાર અહેવાલો હટાવવા માટે મજબૂર કરી શકે છે. તેઓ એવી દલીલ પણ કરે છે કે માહિતી માંગવા માટે કાયદા હેઠળ આપવામાં આવેલી સત્તાઓને કારણે પત્રકારોના માહિતીના સ્ત્રોતો જાહેર થઈ શકે છે. 698 પાનાના આ દસ્તાવેજમાં જણાવાયું છે કે આ કાયદો તપાસાત્મક પત્રકારત્વને એક નબળા અને બિનઅસરકારક માધ્યમમાં ફેરવી નાખશે, જે માત્ર ઘટનાઓની નોંધ લેવા પૂરતું સીમિત રહી જશે. તેમાં વધુમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે આ જોગવાઈઓ 'પ્રી-સેન્સરશિપ'સમાન છે, જે કોઈપણ સાચા લોકશાહી દેશમાં સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય છે. સંમતિ અંગે ચિંતાઓ DNPA ના સભ્યોમાં મુકેશ અંબાણીનું નેટવર્ક18, ગૌતમ અદાણીનું NDTV, ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ અને ટાઇમ્સ ઇન્ટરનેટ (ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા ગ્રુપનો ભાગ) જેવા મીડિયા જૂથોનો સમાવેશ થાય છે. જૂથની ફાઇલિંગ મુજબ, આ કાયદા અંગે પ્રાથમિક ચિંતા સંમતિની આવશ્યકતા છે. જ્યારે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ અથવા ઓનલાઈન રિટેલર સાઇન-અપ સમયે વપરાશકર્તાની સંમતિ માંગી શકે છે, ત્યારે DNPA દલીલ કરે છે કે જો કોઈ પત્રકારને તપાસ હેઠળની વ્યક્તિને સૂચિત કરવાની અને તેમની સંમતિ મેળવવાની જરૂર હોય તો તે વ્યક્તિ પુરાવાનો નાશ કરી શકે છે અથવા સાક્ષીઓને ડરાવી શકે છે. આ કાયદો વ્યક્તિઓને કોઈપણ સમયે તેમની સંમતિ પાછી ખેંચી લેવાની અને તેમના ડેટાને કાઢી નાખવાની માંગ કરવાની મંજૂરી આપે છે, જેમાં જાહેર હિત માટે કોઈ સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવી નથી. DNPA નિર્દેશ કરે છે કે આનાથી તેના સભ્યોને તથ્યપૂર્ણ સમાચાર અહેવાલો દૂર કરવા અથવા તેમની પાસેથી મહત્વપૂર્ણ માહિતી દૂર કરવા દબાણ કરી શકાય છે. સ્ત્રોતો માટે જોખમ DNPA એ જણાવ્યું હતું કે સમાચાર પ્રકાશકો ચિંતિત છે કે આ કાયદા હેઠળ સ્થાપિત કેન્દ્રીય સત્તા, પાલન ન કરવા બદલ દંડ લાદી શકે છે. વધુમાં આ કાયદો નવી દિલ્હી સરકારને "જાહેર હિત" ના નામે કોઈપણ માહિતીની ઍક્સેસને અવરોધિત કરવાની સત્તા આપે છે, જે પ્રેસ સ્વતંત્રતાને ઘટાડશે. આ મામલા સાથે સંલગ્ન ઓગસ્ટમાં સરકારને લખેલા પત્રમાં જે કાનૂની ફાઇલિંગ સાથે સમાવિષ્ટ હતો, જૂથે નોંધ્યું હતું કે ભારતે રાજ્યને વ્યાપક છૂટ આપી છે જ્યારે પ્રેસ માટે કોઈપણ રક્ષણ પૂરું પાડવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. ફાઇલિંગ મુજબ, આવતા વર્ષથી શરૂ થતાં કાયદો નવી દિલ્હી સરકારને વ્યક્તિગત ડેટા સંભાળતી કોઈપણ સંસ્થાને વિનંતી કરેલી માહિતી જાહેર કરવાનો આદેશ આપવાનો અધિકાર આપશે. આનાથી ન્યૂઝરૂમને તેમના સ્ત્રોતો જાહેર કરવાની ફરજ પડી શકે છે. DNPA દલીલ કરી છે કે આ વ્હિસલબ્લોઅર્સ, ભ્રષ્ટાચાર અથવા ખોટા કામનો પર્દાફાશ કરનારા વ્યક્તિઓને પત્રકારો સાથે ભ્રષ્ટાચાર, કોર્પોરેટ ગેરરીતિ અથવા ચૂંટણી છેતરપિંડી અંગેની માહિતી શેર કરવાથી પણ રોકી શકે છે. DNPA એ જણાવ્યું છે કે આ સંપૂર્ણપણે અનિયંત્રિત જોગવાઈ રદ કરવી જોઈએ. તેઓએ વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે આ શક્તિ પત્રકાર અથવા માહિતી આપનાર દ્વારા રાખવામાં આવેલા ગુપ્ત સંદેશાવ્યવહારને ઍક્સેસ કરવા સુધી પણ વિસ્તરી શકે છે.